عطارد، سیاره گریزپا

عطارد نخستین و  نزدیکترین سیاره منظومه شمسی به خورشید است که از نظر اندازه نسبت به دیگر سیارات کوچکترین سیاره محسوب می شود و قطر آن به ۴۸۷۹،۴  کیلومتر می رسد.
جالب است بدانید در فرهنگ دهخدا، به عطارد دبیر فلک  می گویند و مربی عالمان  و دانشمندان و قضات و ارباب  قلم هاست. ستاره یی است که جایش بر فلک دوم است و آن را دبیر فلک  می گویند.
این سیاره در یک مدار بیضی شکل به دور خورشید می گردد. در نزدیکترین حالت، فاصله آن از خورشید ۴۶۰۰۳۵۰۰ کیلومتر است و همیشه در اطراف خورشید دیده می شود و برای ما تنها در هنگام طلوع و غروب آفتاب قابل دیدن است. این سیاره بسیار گرم است و درجه حرارت سطح آن در هنگام روز به حدود ۴۲۷ درجه سانتیگراد و در شب به ۱۷۳ درجه سانتی گراد زیر صفر کاهش می یابد و همین گرمای بیش از حد در سطح عطارد باعث شده فضاپیماهای کمتری به سطح عطارد بفرستند این در حالی است که ژاپن قصد دارد سفری را با استفاده از فضاپیمایی تمام آیینه ای که می تواند حرارت ۴۲۷ درجه ای سیاره عطارد را بازتاب دهد به سوی این سیاره آغاز کند.
آژانس فضایی ژاپن – ژاکسا – که در پی موفقیت در دو ماموریت فضایی اخیرش بسیار دلگرم و امیدوار شده  است باور دارد آیینه های به کار گرفته شده در ساخت این فضاپیما می تواند ضامن بقای آن در حرارت بسیار شدید سطح عطارد، نزدیکترین سیاره به خورشید باشد.
بر اساس محاسبات “سئیچی ساکاموتو” مدیر تیم اجرایی این پروژه با بازتاب دادن حرارت شدید خورشید می توان حرارت سطح آیینه ها را تا ۱۶۰ درجه سلسیوس ثابت نگاه داشت و در مقابل داخل فضاپیما، جایی که تجهیزات رصد در آن قرار خواهد گرفت، حرارت در حدود ۶۰ درجه سانتیگراد خواهد بود.
این سیاره در هر ۸۷،۹۶۹ روز یکبار، یک دور به گرد خورشید می چرخد، در حالی که در مدت ۵۸،۵  روز یکبار (حرکت وضعی) به دور خود می چرخد. عجیب تر این که دوره تناوب هلالی آن ۱۷۶روز است. (دوره تناوب هلالی: مدت زمانی است که از نظر ناظر روی زمین سیاره به موضع اولیه اش در آسمان نسبت به خورشید بر می گردد). از نکات جالب توجه این سیاره، وضعیت چرخش آن به دور خورشید و همچنین طول شب و روز در آن است.
در عطارد هیچ گونه جوی وجود ندارد، ولی وجود مقدار کمی گاز هلیوم که از طریق بادهای خورشیدی به گرد این سیاره قرار گرفته اند، اثبات شده است.
چهره عطارد شبیه به کره ماه است و حفره های کوچک و بزرگی در سطح آن دیده می شود که حاکی از برخورد شهاب سنگ های کوچک و بزرگ است. چهره این سیاره بر اثر بمبارانهای شهاب به صورت آبله گون درآمده است ولی دشتهای وسیعی نیز در میان گودالها دیده می شود. اسم کوییپر، سیاره شناس معروف به یکی از گودالهای بزرگ سیاره عطارد تعلق یافته است. در محل اصابت برخورد شهاب سنگ ها، رشته های بلند و مدوری به اسم حوضه کالوریس به قطر ۱۴۰۰ کیلومتر بوجود آمده است.

در سال ۱۹۷۴ میلادی فضاپیمای مارینر ۱۰ از کنار عطارد، چندین هزار عکس از دشتهای مسطح و گودالهای کم و بیش بزرگ به ایستگاه های زمینی  مخابره کرد.
عطارد برای آن که در دل خورشید سقوط نکند جزو سریعترین سیارات است و این سرعت به حدی است که یک سال این سیاره، کمتر از ۳ ماه است و از این رو به آن سیاره بادپا می گویند.
عطارد گاهی بعد از غروب آفتاب در بالای خورشید و زمانی که به آن سوی ستاره می رسد، قبل از طلوع آفتاب در بالای افق شرقی دیده می شود.
حداکثر فاصله زاویه ای این سیاره با خورشید ۲۸ درجه است و زمانی که از مقابل خورشید عبور می کند به گذر یا ترانزیت عطارد معروف است که این قضیه هر ۱۰۰ سال یکبار اتفاق می افتد.

علت دمای بیش از حد عطارد در روز و کاهش شدید دما در شب نبودن جو در اطراف این سیاره است که دما را تعدیل نمی کند و باعث متلاشی شدن سنگها می شود. طوفان های مغناطیسی ازسوی خورشید، مقداری اتم های هلیوم باردار را در اطراف میدان مغناطیسی این  سیاره ایجاد کرده و آن را به دام انداخته وفشار جوی ناچیزی ایجاد کرده است.
برای خنثی کردن جاذبه سطحی این سیاره به منظور خارج شدن از سطح آن، تنها به سرعتی به اندازه ۴،۲۵  کیلومتر بر ثانیه نیاز است و به این سرعت، سرعت گریز می گویند.
چگالی این سیاره به میزان ۴،۵  گرم بر سانتی متر مکعب تخمین زده شده است. برخی از دانشمندان چگالی زیاد این سیاره را به خاطر وجود هسته آهنی عطارد می دانند ولی با توجه به حرکت آرام چرخشی این سیاره به دور خود، میدان ضعیف مغناطیسی در خود ایجاد کرده است وگروه دیگر بر این باورند که پیدایش نیروی مغناطیسی در عطارد از روزگاران قدیم حاصل شده و باقی مانده است ولی در هر حال علت واقعی این میدان معلوم نیست.

منبع : سایت آفتاب